Bina ayaktayken neredeyse hiçbir daire sahibinin açıp bakmadığı tapu senedindeki “Arsa Payı” hanesi (örneğin 80/1000 veya 12/120), apartman kentsel dönüşüme girdiği gün en hayati rakama dönüşür. Çünkü hem 6306 sayılı Kanun’daki %50+1 karar nisabı hem de yeni binadaki daire büyüklükleri ve açık artırma rayiç bedelleri bu kesir üzerinden hesaplanır. Peki 1985 yılında müteahhidin masa başında rastgele yazdığı adaletsiz arsa payı nasıl düzeltilir, açılan dava kentsel dönüşümü kilitler mi ve mahkemeye gitmeden nasıl çözülür?
1. Eski Apartmanlarda Tapudaki Arsa Payları Neden Hatalı Yazılmıştır?
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’nun (KMK) 3. maddesi çok açık bir emredici kural koyar: Her bağımsız bölüme tahsis edilecek arsa payı, kat irtifakının veya kat mülkiyetinin kurulduğu tarihte o bölümün konumu ve büyüklüğüne göre hesaplanan değerleriyle (şerefiyesiyle) orantılı olmak zorundadır.
Ne var ki Maltepe’de 1975–1999 yılları arasında inşa edilen pek çok apartmanda ilk kurulum yapılırken uzman değerlemesi yapılmamış; üç tipik hata ortaya çıkmıştır:
- Tam Eşit Bölme Hatası: Bodrum kattaki 65 m² karanlık daireye de, deniz gören 135 m² üst kat dairesine de eşit (örneğin 100/1000) arsa payı verilmesi.
- Zemin Dükkan Orantısızlığı: Müteahhidin kendisinde bıraktığı zemin dükkanlara gerçek değerinin çok üstünde (örneğin binanın %40’ı kadar) veya tam tersine küçücük arsa payı yazılması.
- Sonradan Büyütülen Çatı / Çekme Kat Yanılgısı: Projede normal daire olup sonradan kaçak büyütülen daire sahibinin kendi payını düşük sanması (oysa kaçak büyütme arsa payı hakkı doğurmaz!).
2. Sulh Hukuk Mahkemesi Arsa Payını Neye Göre Düzeltir? (KMK Md. 3)
Arsa paylarının bağımsız bölümlerin değerleriyle orantısız kurulduğunu iddia eden malik, taşınmazın bulunduğu yer Sulh Hukuk Mahkemesi’nde diğer tüm kat maliklerini davalı göstererek Arsa Payının Düzeltilmesi Davası açabilir. Mahkemenin uyguladığı üç kesin kriter vardır:
- Bugünkü Değil, İlk Kuruluş Tarihindeki Değer Esas Alınır: Bilirkişi heyeti (mimar, inşaat mühendisi ve gayrimenkul değerleme uzmanı) bugünkü piyasa fiyatlarına değil, kat irtifakının veya kat mülkiyetinin ilk tesis edildiği tarihteki onaylı mimari projeye, cepheye, kata, güneşlenmeye ve büyüklüğe bakar.
- Sonradan Yapılan Değişiklikler Dikkate Alınmaz: Binanın kurulumundan yıllar sonra sokağın ticari caddeye dönüşmesi, metro açılması veya çatı terasının kapatılması arsa payını değiştirmez (bkz. çatı dubleksi ve İmar Barışı rehberimiz).
- İyi Niyet ve Dürüstlük Kuralı Denetimi (TMK Md. 2): Daireyi kentsel dönüşüm sürecinde tapudaki arsa payını bilerek satın alan veya kuruluşta bizzat imzası bulunan kişilerin sonradan açtığı davalarda Yargıtay dürüstlük kuralı yönünden sıkı inceleme yapmaktadır.
3. Bina Yıkıldıktan Sonra Arsa Payı Düzeltim Davası Açılabilir mi? (Güncel Yargıtay Görüşü)
Uzun yıllar boyunca Yargıtay uygulamalarında, bina yıkılıp tapu kütüğündeki kat mülkiyeti terkin edilerek taşınmaz “arsa” vasfına döndüğünde arsa payı düzeltim davasının açılamayacağı veya açılmış davanın konusuz kalacağı kabul ediliyordu.
Ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun yakın tarihli (2025 yılı) içtihat değişikliğiyle bu yaklaşımda çok önemli bir dönemece girilmiştir: Bina riskli yapı olarak yıkılmış olsa bile, henüz malikler arasında yeni bir paylaşım/kat irtifakı kurulmamışsa ve malikler eski arsa payları oranında paydaş kalmaya devam ediyorsa, ilk kuruluştaki onaylı mimari proje ve belgeler üzerinden inceleme yapılabileceğinden malikin arsa payı düzeltim davasında hukuki yararının devam ettiğine hükmedilmiştir. Bu gelişme, apartman toplantılarında tapu cetvelinin baştan adil incelenmesini daha da önemli hale getirmiştir.
Dükkan, normal kat ve çatı katlarının tapu arsa paylarını canlı robota girerek karar çoğunluğunun hangi dairelerle sağlandığını hatasız görün.
4. Açılan Dava 6306 Sayılı Kanun Kentsel Dönüşüm Sürecini Durdurur mu?
Salt arsa payı düzeltim davası açılmış olması, 6306 sayılı Kanun kapsamındaki riskli yapının tahliyesini ve yıkımını kendiliğinden durdurmaz; çünkü can güvenliği kamu düzenindendir. Ancak iki kritik etki doğurabilir:
- Karar Nisabı (%50+1) Sınırda Olan Binalar: Eğer apartmanda dönüşüm kararı %50,8 gibi bıçak sırtı bir arsa payıyla alınmışsa ve mahkeme yargılama sonunda pay oranlarını değiştirdiğinde EVET cephesi %50’nin altına düşme ihtimali taşıyorsa, mahkemeden açık artırma (hisse satışı) işlemine karşı ihtiyati tedbir talepleri gündeme gelebilir.
- Geniş Çoğunluk (%70–90) Sağlanan Binalar: Karar nisabı arsa payı değişse bile %50+1’in rahatça üzerinde kalıyorsa dönüşüm yürür; davacı malikin olası hak farkı sözleşme veya tazminat/denkleştirme hükümleriyle korunabilir.
5. Varsayımsal Örnek: Hatalı Arsa Payının %50+1 ve Yeni Daire Hakkına Etkisi
Aşağıdaki tablo gerçek bir apartman değildir; 8 daireli bir binada kuruluşta yapılmış bariz bir arsa payı hatasının ve düzeltme mantığının etkisini gösteren varsayımsal bir örnektir:
| Bağımsız Bölüm | Onaylı İlk Proje Alanı | Hatalı Eski Tapu Payı | Şerefiye Orantılı Adil Pay |
|---|---|---|---|
| Bodrum / Kot altı 2 adet küçük daire | 65 m² brüt | Her biri 125 / 1.000 (%12,5) | Her biri ~85 / 1.000 (%8,5) |
| Normal kat 4 adet 3+1 daire | 115 m² brüt | Her biri 125 / 1.000 (%12,5) | Her biri ~132,5 / 1.000 (%13,25) |
| Üst kat 2 adet geniş cepheli 3+1 daire | 125 m² brüt | Her biri 125 / 1.000 (%12,5) | Her biri ~150 / 1.000 (%15,0) |
6. 2–3 Yıl Mahkeme Beklemeden Noter Dağılım Protokolüyle Çözüm
Sulh Hukuk Mahkemesi’nde bilirkişi keşfi, itirazlar, istinaf ve temyiz aşamaları çoğu zaman 2 ila 4 yıl sürer; bu sürede inşaat maliyetleri katlanır ve herkes zarar eder. Oysa kat malikleri oybirliği veya kapsayıcı uzlaşmayla hareket ettiklerinde mahkemeye hiç gitmeden sorunu 1 haftada çözebilirler:
- Kat karşılığı veya Yarısı Bizden inşaat sözleşmesinde yeni bağımsız bölümlerin dağılımı, körü körüne hatalı eski tapu payına göre değil; bağımsız SPK şerefiye raporu ve onaylı ilk mimari proje büyüklüklerini esas alan Noter Paylaşım Cetveline bağlanır (bkz. şerefiye puanlama rehberimiz).
- Yeni kat irtifakı kurulurken yeni binanın arsa payları da KMK md. 3’e tam uygun şekilde sıfırdan tescil edilir.
Apartmanınızda tapu arsa payı uyuşmazlığı varsa dava açmadan önce teknik uzlaşma tablosu hazırlatmak için kurucularımız Mimar İdris YAĞMAHAN ve İnşaat Mühendisi Celalettin YAĞMAHAN ile ücretsiz ön inceleme görüşmesi talep edebilirsiniz.