Maltepe’de Küçükyalı, İdealtepe, Altıntepe, Yalı ve Çınar’dan Altayçeşme, Bağlarbaşı, Feyzullah, Cevizli ve Zümrütevler’e kadar her mahallede dönüşüm matematiğini belirleyen asıl metin, 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı Plan Notlarıdır. Özellikle 1980–1999 yılları arasında dönemin imar yönetmelikleriyle inşa edilmiş apartmanlarda malikler, binaları yıkıldığında eski kat adedinin ve daire büyüklüklerinin korunup korunmayacağını merak eder. Bu teknik rehber; Maltepe E-5 Güneyi ve E-5 Kuzeyi plan bölgelerinde müktesep hak, Yençok kat sınırları, yola terk kesintileri ve riskli yapı plan notu dinamiklerini mimari açıdan inceler.
1. Maltepe 1/1000 E-5 Güneyi Plan Notlarında Müktesep Hak ve Yençok Kuralı
D-100 (E-5) Karayolu’nun güneyinde kalan dokuz sahil ve merkez mahallesini kapsayan 1/1000 ölçekli Maltepe E-5 Güneyi Uygulama İmar Planı plan notlarında mevcut binalara ilişkin temel ilke iki aşamalı kurulmuştur:
- Mevcut Yapılar İçin Müktesep Statü: Geçmişte yürürlükteki mevzuata uygun biçimde yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi (iskân) alınarak tamamlanmış yasal binaların mevcut kat adetleri, yapı ayakta olduğu sürece müktesep hak kabul edilir.
- Yıkılıp Yeniden Yapılma Hali ve Bölge Kat Sınırları: Plan notunun devamı uyarınca, bu binalar yıkılıp yeniden yapılmak istendiğinde kural olarak bulundukları adanın güncel plan yapılanma ve kat adedi sınırlamalarına tabi olurlar. Nitekim geçmişte kat adedi serbest bırakılmış alanlarda yapılan plan notu düzenlemeleriyle; D-100 (E-5) ile Bağdat Caddesi (Minibüs Yolu) arasındaki kuşağa ve Bağdat Caddesi ile Marmara sahili arasındaki kuşağa kademeli Yençok (azami kat adedi — örneğin 15 kat ve 10 kat gibi üst sınırlar) getirilmiştir.
Genel hukuki çerçeveyi kentsel dönüşümde müktesep hak ana rehberimizde açıkladığımız üzere, yıkım sonrasında eski inşaat alanının korunabilmesi ancak parselin riskli yapı statüsü ve ilgili plan notu istisnalarının bir arada sağlanmasıyla mümkündür.
2. 6306 Sayılı Kanun Riskli Yapılarda Mevcut İnşaat Alanı Nasıl Değerlendirilir?
İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) ve ilçe belediye meclisleri tarafından deprem riski altındaki yapı stokunun dönüşümünü teşvik etmek amacıyla 1/5000 ve 1/1000 ölçekli planlara entegre edilen riskli yapılara ilişkin plan notu hükümleri, imar düşüşü yaşayan yasal binalar için kritik bir köprü kurar. Bu uygulamanın temel şartları şunlardır:
- Binanın 6306 sayılı Kanun kapsamında lisanslı kuruluşça Riskli Yapı olarak tespit edilmesi ve kararın kesinleşmesi,
- Mevcut binanın 3194 sayılı İmar Kanunu’na uygun alınmış onaylı yapı ruhsatı ve/veya yapı kullanma izin belgesinin (iskân) belediye arşivinde bulunması (3194 Geçici Md. 16 Yapı Kayıt Belgesi kapsam dışıdır),
- Parselin meri imar planlarında yol, park, okul veya donatı alanında değil, yapılaşmaya izin verilen bir imar adasında yer alması.
Şartları sağlayan parsellerde mimari etüt yapılırken; parselin güncel net arsa alanı üzerinden hesaplanan meri KAKS inşaat alanı ile belediye arşivindeki onaylı ruhsat/iskân belgesinde yer alan toplam inşaat alanı mukayese edilir. Zorunlu otopark alanlarının tamamının bodrum katlarda toprağa gömülü çözülmesi kaydıyla bu otopark hacimleri toplam inşaat alanı hesabına dahil edilmez. Ancak genel plan notu değişikliklerine karşı açılan idari davalar ve mahkeme kararları uygulama sınırlarını etkileyebildiğinden, her parsel için işlem öncesinde Maltepe Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdürlüğü’nden yazılı teyit alınması şarttır.
3. Maltepe’nin 3 İmar Kuşağında Müktesep Hak ve Dönüşüm Tablosu
Maltepe’nin 18 mahallesinde mevcut bina dokusu ile yürürlükteki plan notlarının kesişimi üç farklı karakteristik gösterir (tüm mahalle detayları için 18 mahalle imar rehberimize bakabilirsiniz):
| Plan Bölgesi ve Mahalleler | Tipik Müktesep / İmar Sorunu | Öne Çıkan Mimari & Finansal Çözüm |
|---|---|---|
| E-5 Güneyi · Sahil – Bağdat Cad. Arası (Yalı, İdealtepe, Küçükyalı, Altıntepe, Çınar) |
1980–1995 yapımı geniş oturumlu apartmanlar, çekme mesafeleri, zemin dükkanlar ve Yençok sınırları | Arşiv ruhsat/iskân mukayesesi, %30 emsal harici optimizasyonu, yüksek arsa değeriyle kat karşılığı veya karma model |
| E-5 Güneyi · Bağdat Cad. – D-100 Arası (Altayçeşme, Bağlarbaşı, Feyzullah, Cevizli) |
Emsali geçmişte sonuna kadar kullanılmış 5–6 katlı bitişik/ayrık binalar ve sokak genişletme (yola terk) kesintileri | Riskli yapı plan notu incelemesi + Yarısı Bizden (1.875.000 TL paket) veya 3.000 m²+ ada bazlı/çoklu parsel tevhid uygulamaları |
| E-5 Kuzeyi & Yamaç Plan Bölgeleri (Zümrütevler, Girne, Esenkent, Gülsuyu, Gülensu, Başıbüyük, Fındıklı) |
Tekil küçük parsellerde düşük taban KAKS veya geçmiş ıslah/kat irtifaklı yapılaşma | Komşu 2–4 parselle tevhid (birleştirme) yapılarak kademeli KAKS emsal artışı ve ortak kapalı otopark kazanımı |
4. Yola / Donatıya Bedelsiz Terk ve Net Parsel Daralması Sorunu
Maltepe E-5 Güneyi ve E-5 Kuzeyi uygulama imar planlarının genel hükümlerine göre yerleşik konut alanlarının büyük çoğunluğunda emsal (KAKS) hesabı tapudaki eski yüzölçümü üzerinden değil, kamuya (yol, yeşil alan, park vb.) bedelsiz terkler yapıldıktan sonra kalan net imar parsel alanı üzerinden yürütülür.
Örneğin tapuda 520 m² görünen bir parselin önündeki 7 metrelik sokak imar planında 10 metreye çıkarılmışsa, parselden yaklaşık 45–60 m² yola bedelsiz terk çıkabilir ve net parsel 465 m²’ye düşer. Hem KAKS emsal hesabı hem de 5 metre ön bahçe ve 3 metre yan bahçe çekme mesafeleri bu küçülmüş net parsel üzerinden çizileceği için, sözleşme masasına oturmadan önce harita ve mimari büro tarafından folyo/aplikasyon ve terk kontrolü yapılması hayati önem taşır.
Daire sayınızı, mahalle kuşağınızı ve arsa metrekarenizi girerek hem devlet destekli bütçeyi hem de parsel birleştirme (tevhid) bonusunu anında hesaplayın.
5. İSKİ Dere Taşkın Bantları, Kot Farkı ve Gömülü Bodrum Otopark
Maltepe’de Bostancı Deresi, Çamaşırcı Deresi, İdealtepe, Çınar, Feyzullah ve Cevizli hatlarındaki dere koruma ve taşkına maruz alan bantlarında kalan parsellerde özel teknik kurallar devreye girer:
- Taşkın Kotu ve Bodrum Bağımsız Bölüm Yasağı: İSKİ görüşüne tabi taşkın risk kuşaklarında bodrum katlarda iskân edilebilir konut veya ticari bağımsız bölüm yapılmasına izin verilmeyebilir; su basman kotu ve sızdırmaz perde yalıtımı zorunlu tutulur. Zemin mekaniği detaylarını Maltepe zemin yapısı ve temel mühendisliği rehberimizde okuyabilirsiniz.
- Eğimli Yamaç Parsellerde Açığa Çıkan Bodrumlar: Zümrütevler, Altayçeşme üst kotları, Başıbüyük ve Gülsuyu gibi eğimli sokaklarda yol kotu analizinin doğru yapılması, bodrum otopark girişinin sıfır rampayla çözülmesini ve subasman kotunun en verimli şekilde kurulmasını sağlar.
6. Varsayımsal Maltepe Parsel Etüdü: Meri KAKS vs. Eski İskân Alanı
Aşağıdaki çalışma gerçek bir ada/parsel teklifi değildir; Maltepe E-5 Güneyi bölgesinde 1993 yılında iskân almış 10 daireli tipik bir apartmanın iki farklı hesapta nasıl sonuç verdiğini gösteren varsayımsal bir mimari etüttür:
| Parametre | Güncel Meri Emsal Hesabı | Arşiv İskân Mukayesesi + Yarısı Bizden |
|---|---|---|
| Tapu alanı / Yola terk sonrası net arsa | 500 m² tapu → 460 m² net parsel | 460 m² net parsel (terk sonrası imarlı alan) |
| Hesaba esas inşaat alanı | 460 × 1,75 KAKS = 805 m² emsal | 1993 onaylı iskân belgesindeki yasal inşaat alanı (plan notu şartlarıyla) |
| Bodrum kapalı otopark | Gömülü bodrumda emsal harici | Tamamı gömülü bodrumda toplam inşaat alanına dahil edilmeden çözülür |
| Finansman modeli | Müteahhide pay verilirse daireler küçülür | 10 konut × 1.875.000 TL’ye varan destekle tüm daireler maliklerde kalır |
Benzer ölçekteki 10 daireli bir apartmanın kuruşu kuruşuna yapım bütçesini 10 daireli Maltepe vaka analizimizde inceleyebilirsiniz.
7. Maltepe Belediyesi İmar Çapı ve Arşiv Projesi Tetkiki Nasıl Yapılır?
Sağlıklı bir dönüşüm süreci dedikoduyla değil, resmi evrakla başlar. Kat maliklerinden biri tapu senedi ve kimliğiyle Maltepe Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdürlüğü’ne başvurarak hem güncel yazılı İmar Durumu Belgesini hem de binanın arşiv dosyasındaki onaylı mimari proje, yapı ruhsatı ve iskân örneklerini temin edebilir (başvuru adımları için Maltepe imar durumu sorgulama rehberimize göz atabilirsiniz).
Cevizli merkez ofisimizde kurucularımız Mimar İdris YAĞMAHAN ve İnşaat Mühendisi Celalettin YAĞMAHAN ile parselinizin E-5 Güneyi veya E-5 Kuzeyi plan paftasındaki müktesep durumunu ücretsiz analiz ediyoruz. Ada ve parsel numaranızı ücretsiz ön inceleme formumuzdan ileterek 24 saat içinde teknik geri dönüş alabilirsiniz.